De geschiedenis en feiten over de 'Bijlmerbajes' PDF Afdrukken E-mailadres
Crimesite - Dossier
donderdag 28 juli 2005 16:10
Geactualiseerd februari 2010 - De grootste en bekendste bajes van Nederland staat in Amsterdam. We beginnen de geschiedenis over 'The Amsterdam Rock' niet meteen met allerlei saaie info over de Bijlmerbajes (officieel PI Amsterdam v/h p.i. Overamste), maar gaan via een kleine omweg vertellen hoe in Amsterdam de eerste bajes van Amsterdam tot stand kwam. Daarna gaan we 'met muziek' (vakjargon om een gedetineerde met 'gepast geweld' naar de isolatiecel te brengen) dieper in op de roots van de Bijlmerbajes, met helemaal onderaan een doorlink voor een foto-impressie.



Bekende, beruchte en illustere 'hotelgasten' hebben er op 's Rijks kosten gelogeerd en onlosmakelijk verbonden zijn aan dit architectonische wonder wat het in de jaren zeventig wel degelijk was volgens Nederlandse begrippen.

Even terug in de tijd naar Het Huis van Bewaring aan het Kleine Gartmanplantsoen, in 1850 gebouwd en kampte toentertijd al met een tekort aan celcapaciteit. Er waren wel uitbreidingsplannen, maar door de economische crisis kon de directie die onmogelijk uitvoeren. In 1940 werd een oplossing gevonden. De toenmalige strafgevangenis aan de Amstelveenseweg werd omgedoopt tot Huis van Bewaring II. Even leek het ruimteprobleem voorbij, totdat de Duitse bezetters het Huis van Bewaring I innamen voor eigen gebruik. Uit noodzaak huurde de Nederlandse Justitie het Lloyd Hotel van de gemeente Amsterdam en schakelde dit gebouw in als hulp Huis van Bewaring, later HvB III.

Ondanks de grotere capaciteit bleef het ruimtegebrek bestaan, zelfs nadat de Duitsers het complex aan het Kleine Gartman Plantsoen in 1945 haddden verlaten. In 1952 plande Justitie dan ook een nieuwe vleugel bij het HvB II. De Gemeente Amsterdam was het niet eens met deze beslissing en stelde voor om Justitie een stuk grond aan te bieden aan de rand van de stad. In ruil daarvoor wilde de gemeente de gebouwen en terreinen van de Huizen van Bewaring en het Kantongerecht hebben. Vanaf 1956 werd een commissie ingesteld om de voorstellen van de Gemeente nader onder de loep te nemen. In 1960 werd er een oplossing gevonden. Justitie kreeg een terrein van 7.5 hectare aangeboden aan de Weesper Trekvaart. Een prachtige locatie voor het nieuwe Huis van Bewaring.  In 1966  keurde de Kamer het programma van eisen goed en werd een speciale commissie van deskundigen in het leven geroepen om de financiële afwikkeling van de ruil met de gemeente in goede banen te leiden. Na een uigebreide zoektocht naar architecten werd uiteindelijk in 1967 het architectenechtpaar Pot-Keegstra gevraagd om een ontwerp in te dienen.

In 1967 startte architectenbureau Pot-Keegstra met het ontwerp. Toen Joop Pot in 1972 stierf, werkte zijn vrouw Koos de bouwtekeningen verder uit.
Al vanaf het begin stond vast dat de capaciteit voor de mannelijke gedetineerden verdeeld zou worden over vier zelfstandige inrichtingen, voorzien van 120 plaatsen. Een vijfde inrichting werd bestemd voor medische zorg, forensische observatie en psychiatrisch/psychologische begeleiding. Tot slot besloot Justitie om op de nieuwe locatie ook de Rotterdamse penitentiaire inrichting voor vrouwen onder te brengen. In totaal kwamen er zes torens met daarbij een voorgebouw voor allerlei overkoepelende personele en materiële diensten.

De zes torens moesten een totale capaciteit hebben van ruim 600 plaatsen (de exacte gedetineerdenpopulatie staat verderop in dit artikel). De vrouwentoren kreeg een capaciteit van 70 plaatsen. De toren voor patiënten van de FOBA kreeg 60 plaatsen. De vier overige woongebouwen van elk 5 paviljoens met 24 plaatsen waren bedoeld voor de Amsterdame Huizen van Bewaring. Ieder Huis van Bewaring kreeg 14 verdiepingen, verdeeld over vijf paviljoens. Verder werden de gebouwen opgevuld met een arbeidsafdeling van vijf werkzalen, een bibliotheek, ruimtes voor diverse gemeenschappelijke activiteiten, een kiosk waar gedetineerden hun persoonlijke aankopen kunnen doen, een verdeelkeuken en werkruimtes voor directie, staf en het overige personeel. Bij andere torens kwamen een wandeltuin en een plateau voor sport- en spelactiviteiten. Op de bovenste verdiepingen werden wandelplaatsen voor individueel gebruik (luchtkooien - red.Crimesite) en drie separatiecellen gepland.
 
Na vele jaren van vergaderen werd uiteindelijk in 1978 de Penitiaire Inrichting Over Amstel geopend, al snel omgedoopt tot de Bijlmerbajes en inmiddels officieel Penitentiaire Inrichtingen Amsterdam waar ook de voormalige Havenstraat, nu Stadspoort geheten, onder valt en het Grenshospitium.

De zes torens bestonden eerst uit kleine afdelingen met ramen zonder tralies, en tussen de gebouwen lagen tuintjes waarin gerecreëerd en gelucht kon worden. Tijden veranderen en dus kwamen er uiteindelijk  weer tralies voor de ramen.
Het complex is onderverdeeld in een zogeheten voorgebouw waar het administratiepersoneel, directieleden en personeelskantine zit en de beveiliging annex complexbeveiligers hun werk doen middels het binnenlaten van (vracht)auto's, parketbussen via de zgn. remise die de gedetineerden naar bijvoorbeeld de rechtbank brengen en weer terugbrengen. Verder komt het personeel (aparte ingang) en het bezoek voor de gedetineerden binnen via datzelfde voorgebouw en wordt gecontroleerd middels een detectiepoort en röntgenapparaat op het bezit van niet in de gevangenis toegestane artikelen en voorwerpen welke wordt betiteld als contrabande.

In het voorgebouw zitten voorportiers (lees beveiligers/bewakers) die onderdeel uitmaken van de complexbeveiliging.
Deze complexbeveiligers, die in twee aparte ruimtes zitten en zorgdragen voor de detectie en controle van bezoekers en personeelsleden.
Verder wordt er op de binnenplaats, nadat men door de remise naar binnen is gereden nogmaals door de beveiligers gecontroleerd wat er precies wordt afgeleverd. De betreffende firma's moeten, voordat ze naar binnen rijden, bij voorportier hun identiteitspapieren laten zien, van welke firma ze zijn en melden wat ze komen afleveren en voor wie dat bestemd is.

De torens van de Bijlmerbajes herbergen een grote diversiteit aan gedetineerden en dito differentiaties. 
Per toren is de populatie verschillend doordat De Singel 'Flevo Future' TBS-patiënten herbergt, Het Veer 'F.O.B.A.' heeft psychisch gestoorden, Demersluis en Het Schouw (in de wandelgang middelste locaties genoemd) heeft kort gestraften 'boeteklanten' en zware criminelen gehuisvest in m.n. Demersluis, paviljoen 4.
Dan zitten er nog gedetineerden in het kader van de Strafrechterlijke Opvang Verslaafden (S.O.V.) en Inrichting Stelselmatige Daders (I.S.D.) in de torens De Schans en De Weg.
Door de differentiaties heet het personeel in de respectievelijk hierboven genoemde torens sociotherapeut (Singel/tbs), forensisch begeleider (FOBA/crisisinterventie), penitentiair inrichtingswerker (Demersluis en Het Schouw) en Agogisch medewerker (Schans/SOV en ISD).

De Bijlmerbajes is inmiddels 26 jaar oud en in de beginjaren tachtig was toren Het Veer met een populatie van preventief gehechten zoals de nog niet afgestrafte gedetineerde heet maar een afdeling rijk waar de crisisinterventie plaatsvond.
Door de grote veranderingen in de maatschappij en binnen het gevangeniswezen moest er al snel worden uitgebreid in Het Veer en werden uiteindelijk alle afdelingen door psychisch gestoorden bevolkt.
Eerst zaten er 9 patiënten op een afdeling en nog niet zo lang geleden is daar een cel bijgekomen zodat elke afdeling nu 10 patiënten telt.
In eerste instantie telde de F.O.B.A. alleen maar mannelijke gedetineerden maar daar kwam in de jaren negentig een afdeling voor vrouwen bij. Paviljoen 1 t/m 6 zijn mannen en paviljoen 7 is een vrouwenafdeling. Wel is het mogelijk om op paviljoen 6, vanwege de aparte programma's zowel mannen als vrouwen te herbergen die echter niet gezamenlijk aan activiteiten deelnemen maar vanwege de eerste opvang en zware crisis veelal nog niet in een groep kunnen meedraaien.

Verder is het aantal gedetineerden in de Bijlmerbajes toegenomen vanwege de vorig jaar ingevoerde wet dat er twee gedetineerden op een cel mogen zitten, de zgn. MPC's (= Meerpersoonscellen).
Paviljoens van m.n. de middelste locaties Demersluis en Het Schouw hebben inmiddels bijna allemaal 36 gedetineerden i.p.v. de voorheen gebruikelijke 24 gedetineerden gehuisvest. Het streven is om in de loop van 2006 alle paviljoens, van de middelste locaties, met 36 gedetineerden te bevolken.
Hieronder nog meer informatie over de bajes.

PI Amsterdam… in cijfers
Bij PI Amsterdam werken bijna 1.100 medewerkers en er is plaats voor circa 1.047 gedetineerden. Daarmee is PI Amsterdam één van de grootste clusters van het gevangeniswezen in Nederland. Zo’n 13% van de gedetineerden binnen het Gevangeniswezen is hier ingesloten.

PI Amsterdam… het specialisme
Niet alleen de omvang maakt PI Amsterdam bijzonder. Ook de verschillende regiems en specialistische afdelingen tellen mee. Zo verzorgt PI Amsterdam onder andere de detentie voor:
• Niet-veroordeelden (Huis van Bewaring)
• Gedetineerden met een psychiatrische problematiek (FOBA)
• Verslaafden (SOV) en veelplegers met een maatregel (ISD)*
• Vreemdelingen (Grenshospitium)*

*Inmiddels is deze populatie verhuisd. De ISD is in de inrichting 'Tafelbergweg' in Amsterdam Zuidoost gesitueerd.
De Tafelbergweg vormt samen met de locatie Havenstraat de Penitentiaire Inrichting (PI) Amsterdam. De Tafelbergweg is een Inrichting voor Stelselmatige Daders (ISD) met capaciteit voor 104 gedetineerden.

PI Amsterdam… de locaties
  • De medewerkers van PI Amsterdam zijn werkzaam op 3 vestigingen: Havenstraat, Over-Amstel en Tafelbergweg. Meestal wordt gesproken over locaties en dan hebben we het over zeven locaties:• De Schans (staat momenteel leeg)
  • De Weg (HvB) **
  • Demersluis (HvB) *
  • Havenstraat (HvB/ISD)
  • Het Veer (FOBA)
  • Singel (FOBA II)
  • Het Schouw (HvB) *
  • Tafelbergweg (zie hierboven) **
* Deze locaties vallen onder unit-directeur
De PI Amsterdam had voorheen een algemeen directeur, maar in het vestigingsmodel heet deze voortaan vestigingsmanager met daaronder een tweede vestigingsmanager en een directeur beveiliging.

Niet iedereen is werkzaam op deze ‘fysieke’ locaties. Neem alleen al de grote groep bewakers die voor de veiligheid in en om de gebouwen zorgen. En dan zijn er nog de algemene, ondersteunende diensten zoals de postkamer, de technische dienst, concern control, personeel en organisatie. Veel van deze diensten zijn gevestigd in het voorgebouw van de vestiging Over-Amstel.
Werken bij de Beveiliging betekent dat je heel veel met protocollen te maken krijgt. Het is van groot belang voor de veiligheid van bewaarders, bezoekers, gedetineerden dat deze protocollen op juiste wijze worden gevolgd. Natuurlijk zijn er ook andersoortige protocollen opgesteld, die in principe niets met veiligheid te maken hebben maar met zaken van alle dag en zaken waar je een beroep op kunt doen of waar je je aan moet houden.

Calamiteitenteam

Een I.B.T.-team is in de p.i. Amsterdam aanwezig en bestaat uit 40 leden, t.w. een pelotonscommandant (PC), 4 groepscommandanten (GC), 4 Logistiek medewerkers IBT, 32 groepsleden , 1 instructeur lichamelijke opvoeding (ILO). Alle IBT-ers zijn na een zorgvuldige selectie aangenomen. De selectie bestaan uit een sporttest en een gesprek met een commissie.
Hieronder een overzicht van de werkzaamheden.

    o       Vervoer van gedetineerde
    o       Ordehandhaving en zoekacties binnen de inrichting
    o       Bewaking buiten de inrichting van gedetineerde
    o       Ondersteuning bij BHV

Het personeel wat de taken uitvoert heeft een gedegen opleiding gehad en wordt met regelmaat getraind. Naar aanleiding van de aard van de opdracht kan er in volledig tenue (beschermende kleding en geweldsmiddelen) opgetreden worden. Maar er bestaat ook een uitvoering in burgertenue. 

Locatie Demersluis en Het Schouw
Het Schouw en Demersluis vormen samen één locatie. Beide zijn Huizen van Bewaring waar diverse regimes zijn ondergebracht. In Demersluis kennen we twee arrestantenafdelingen, een Verslavings Begeleidings Afdeling (VBA), een Landelijke Afdeling Beheersgevaarlijke Gedetineerden (De LABG) en een paviljoen met meermanscellen (MPC).  
       
Demersluis is een oude benaming van een (verdwenen) sluis bij Diemen van en naar de (vroegere) Zuiderzee. Deze naam is gegeven aan de toren die in de begintijd de functie van inkomstentoren had. De inkomers werden "gesluisd" naar hun definitieve verblijfplaats binnen (of buiten) het complex.     
In het Schouw zijn een drietal paviljoens met meermanscellen (MPC), een Bijzondere Zorg Afdeling (BZA) en een regulier paviljoen. Het Schouw is een groter wateroppervlakte of bocht in rivier (spiegel) en gerelateerd aan de bocht in de Amstel bij Delta Lloyd. Geen directe en diepere betekenis dan dat de gedetineerden hun leven konden "bespiegelen" en "reflecteren" en dat de stroom altijd verder gaat.
      
Paviljoen 4a (LABG)*
Paviljoen 4A van Demersluis is door de Minister van Justitie aangewezen als Huis van Bewaring en gevangenis voor opvang van 9 plaatsen voor mannelijke gedetineerden die een extreme mate van beheersrisico vormen voor het gevangeniswezen. (Art. 11 regeling selectie, plaatsing en overplaatsing gedetineerden.) Dit wordt de Landelijke Afdeling Beheersgevaarlijke Gedetineerden (LABG) genoemd.
*Deze afdeling is inmiddels opgeheven.

Doelstelling
Het huidige doel van de LABG is de veilige en menswaardige opvang van mannelijke gedetineerden die in een extreme mate een beheersrisico vormen.Getracht wordt om gedetineerden, na een observatieperiode, door middel van crisisinterventie en gedragscorrectie aan te passen aan het regime en daarvan een belonende werking te laten uitgaan zodat terugplaatsing naar een regime met meer vrijheidsgraden gerealiseerd kan worden. Voor de aanzienlijke groep gedetineerden die relatief veel zorg nodig heeft zal een versterking van het zorgaccent nodig zijn.

Regiem
Het regiem van paviljoen 4A Demersluis is sterk gereduceerd en vooral individueel gericht. Er is sprake van een zeer restrictief regiem. De activiteiten vinden in beginsel individueel plaats. Daarbij gaat het om arbeid (momenteel niet aanwezig), luchten, bijeenkomsten van levensbeschouwende aard, creatieve activiteiten, sport en recreatie. Onder gemeenschap wordt in dit verband verstaan deelname van twee en maximaal drie gedetineerden aan een activiteit. Om veiligheidsredenen zullen er niet meer dan drie gedetineerden gelijktijdig aan activiteiten kunnen deelnemen. De activiteiten vinden uitsluitend plaats op de eigen afdeling. Uitzonderingen hierop zijn het luchten en bezoek.

Ontwikkelingen LABG
Zowel de Landelijke Afzonderingsafdeling als de Landelijke Afdeling Beheersgevaarlijke Gedetineerden zijn afdelingen waar de beheersoverwegingen en veiligheidsaspecten centraal staan en waar tevens veel aandacht wordt besteed aan gedragscorrectie. Echter door de veel voorkomende psychopathologie van de gedetineerden op deze afdelingen is een versterking van het zorgaccent dringend noodzakelijk. Daarnaast geldt voor de LAA dat er meer aandacht dient te komen voor diagnostiek omdat er veel gedetineerden geplaatst worden waarvan onduidelijk is wat er met hen aan de hand is.

SCHANS*
De Schans is de laatste toren en staat momenteel leeg in afwachting van een nieuwe bestemming.

[Tot 31 december 2004 was De Schans een SOV inrichting (Strafrechtelijke Opvang voor Verslaafden). Door de wetswijziging en de reorganisatie van Justitie is de SOV maatregel opgegaan in de ISD maatregel.
ISD staat voor Inrichting voor Stelselmatige Daders. De doelgroep van de ISD is breder dan die van de SOV. Waar bij de SOV alleen verslaafde mannelijke veelplegers tussen 27 en 45 jaar werden begeleid, is de doelgroep nu uitgebreid en worden ook mensen met psychische problemen opgevangen.
De ISD maatregel wordt opgelegd aan verslaafde veelplegers voor de duur van (maximaal) twee jaar. In die twee jaar doorlopen de bewoners (zoals gedetineerden in De Schans worden genoemd) een traject in drie fasen. Meer informatie over de fasen vind je op deze site onder "gedetineerdenzaken" en de verschillende paviljoens.
Van de 120 plaatsen zijn 24 plaatsen gereserveerd voor bijzondere zorg (BZA-afdeling; paviljoen drie). Op paviljoen vier en vijf worden de nieuwe inkomsten geplaatst en mensen die in het basis-regime zitten. Paviljoen 2 zorgt voor bewoners in de eerste fase van het traject, en paviljoen 1 zorgt voor de uitvoer van de tweede fase.
In de derde fase verblijven de bewoners buiten de inrichting. Zij vallen nog wel onder de verantwoordelijkheid van De Schans maar worden begeleid door de gemeente en de verslavingsreclassering.]
 
De missie van de ISD “de Schans” luidde:
De ISD wil, samen met de externe partners, t.w. de politie, het OM, Gemeente, reclasseringsorganisaties, de FPD, de GGZ en de GG&GD, de in de wet geformuleerde doelstellingen nakomen.

  • Het terugdringen van ernstige overlast die het gevolg is van door drugsverslaafden gepleegde strafbare feiten.
  • het oplossen, althans beheersbaar maken van de individuele (verslavings-) problematiek van de verslaafde delinquent door het mogelijk maken van een effectieve doorverwijzing naar externe zorginstellingen en, waar mogelijk, de bewoner een individueel programma te bieden waardoor terugkeer in de maatschappij weer tot de mogelijkheden gaat behoren.
  • Conform de toelichting in de wet wordt gekozen voor een programmatische opzet, gekenmerkt door praktische, op resocialisatie gerichte benadering. Met een trajectmatige, sterk structuur biedende aanpak wordt de verslaafde door gedragtherapeutische interventies geleerd zich weer sociaal te gedragen. 
    *Op dit moment staat toren De Schans leeg. Wanneer er weer gedetineerden worden geplaatst is momenteel nog niet bekend.

Missie en visie ISD Amsterdam
       
De ISD Amsterdam (inmidddels in p.i. Tafelbergweg gehuisvest) biedt de bewoners, die de maatregel door de rechter opgelegd hebben gekregen, een veilige omgeving en een menswaardige behandeling in overeenstemming met de Nederlandse en Internationale rechtsregels.

De missie dient uitgevoerd te worden in het licht van een effectieve en doelmatige inzet van beschikbare middelen, zoals deskundig personeel en voldoende financiële middelen om onze taak goed te kunnen uitvoeren. Het geoperationaliseerde beleid dient deel uit te maken van het integrale beleid van de PIA en wederzijds afgestemd te zijn op de overige onderdelen van de organisatie.
Het personeel is de belangrijkste factor in de uitvoering van het primaire proces ten behoeve van de aan ons toevertrouwde personen. Er vindt voortdurend afstemming plaats tussen de eisen die de organisatie stelt, de mogelijkheden en wensen van het personeel en de mogelijkheden en wensen van de bewoners.Voor een optimaal functioneren van alle betrokkenen binnen de organisatie van de ISD Amsterdam dient er een open communicatie te zijn ten aanzien van zaken als veiligheid, taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden, waarbij betrokkenheid, medezeggenschap en gedeelde verantwoordelijkheid belangrijke kernbegrippen zijn.
Een coachend leiderschap wordt voorgestaan, waarbij samenwerking en respect belangrijke sleutelbegrippen zijn naast heldere taken en duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden en bevoegdheden.

De ISD is een schakel in de keten van diverse maatschappelijke organisaties, die ieder vanuit de eigen invalshoek een bijdrage leveren aan de veiligheid van de maatschappij.
Ondanks verbondenheid met het gevangeniswezen, dient binnen de ISD een begeleidingscultuur te worden gecreëerd waar de deelnemers te allen tijde niet aflatend worden gemotiveerd en begeleid op basis van wederzijds respect.

De ISD behelst een begeleidingsprogramma, dat deels binnen de muren van de penitentiaire inrichting en deels buiten de muren van de inrichting wordt uitgevoerd. De uitvoering geschiedt in nauwe samenwerking met diverse maatschappelijke organisaties en zorginstellingen. Aan de inhoudelijke aansturing en coördinatie wordt onder de verantwoordelijkheid van de locatiedirecteur en bij zijn afwezigheid de unit directeur, invulling gegeven door de programmamanager. Onderdelen van het programma worden door derden uitgevoerd en gefinancierd.
De werkzaamheden in het kader van de ISD, alsmede de verschillende interbestuurlijke bevoegdheden van de diverse ketenpartners, t.w. Politie, OM, FPD, verslavingszorg, GGZ, GG&GD en de Gemeente, vereisen een adequaat besturingsmodel en samenwerkingsgerichtheid.
De ISD dient te opereren binnen de financiële ruimte van de productprijs. De nadruk ligt hierbij voor de komende jaren op de personele kant van de productprijs, met name die van de executieven en door de noodzakelijke uitbreiding ook binnen de niet- executieve formatie.

Voor alsnog is er een verdeling gemaakt waarbij paviljoen 4 & 5 de verantwoordelijkheid krijgt als inkomstenpaviljoen. Hier verblijven ook de bewoners die blijven weigeren om aan het programma mee te doen. Paviljoen 3 geldt als SOV paviljoen waar de bewoners in de eerste fase verblijven. Paviljoen 1 blijft de bestemming van tweede fase behouden. Paviljoen 2 wordt het zorgpaviljoen. Ondanks een duidelijke verdeling zal de ISD een flexibel plaatsingsbeleid moeten voeren conform het toekomstige DNI beleid van het hoofdkantoor.

Beslissingen dienen genomen te worden op basis van:

  • effectiviteit, in hoeverre draagt de beslissing bij aan de mate waarin de doelstellingen worden behaald
  • efficiëntie, hoe is het verschil tussen de ingezette middelen en de daarmee bereikte resultaten en wat is de beste alternatieve aanwending.
DE WEG
Vanaf 4 juli 2005 heeft het Grenshospitium de Weg een herbestemming gekregen voor de detentie van veelplegers. De Weg biedt een capaciteit van 135 plaatsen, verdeeld over paviljoen één t/m vijf. Vanaf die tijd is er een hoop veranderd voor de personeelsleden. Hieronder kun je lezen hoe medewerkers de overgang hebben ervaren, maar je kunt b.v. ook lezen hoe een dag op de bibliotheek gaat.

Locatie HAVENSTRAAT
De in 1891 in gebruik genomen Havenstraat met een zogenaamde vleugelgevangenis met 3 cellenvleugels en een administratiegebouw, gegroepeerd rond een in glas overdekte achthoekige centrale hal, heeft in de loop der jaren verschillende populaties gehuisvest.

Naast vrouwelijke gedetineerden, hebben tussen 1979 en 1987 onder andere de Baghwan en kunstenaars hun intrek genomen in dit gebouw. Vandaag de dag verblijven in de Havenstraat 224 mannelijke gedetineerden, waarvan preventief gehechten en ISD-ers. Deze laatste groep is nu aan het instromen en zal in de toekomst een groot deel van de Havenstraat beslaan. Aan personeel geeft dit een nieuwe dimensie in de dagelijkse uitvoering. De kracht van de Havenstraat, de samenwerking als stadsbajes met de verschillende ketenpartners in de stad, zal hierdoor nog verder tot uiting komen.
Anno 2005 doet het moderne communicatie medium Intranet ook in de Havenstraat zijn intrede. Deze site zal zoveel mogelijk Havenstraat specifieke informatie bundelen zodat het voor iedereen makkelijk vindbaar is. Te denken valt aan de ochtendrapporten, protocollen en verschillende formulieren.

FOBA*
De FOBA is de landelijke crisisafdeling van het gevangeniswezen en is een Penitentiair Psychiatrisch Centrum (PPC). Hier worden op jaarbasis ruim 330 gedetineerden opgevangen met een acute, psychiatrische stoornis.

Organisatie
Hoewel de FOBA onderdeel uitmaakt van de Penitentiaire Inrichting Amsterdam is het een zelfstandige organisatie, die onder leiding staat van de locatiedirecteur.
De aansturing in de FOBA gebeurt duaal, dat wil zeggen dat door alle lagen van de FOBA zowel de hiërarchische lijn als de behandellijn een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben voor zowel de personele zorg als de invulling en uitvoering van de behandeling.In het managementteam komt deze duale aansturing tot uiting in de koppels “locatiedirecteur – beleidspsychiater” en “unitdirecteur – Chef de Clinique”.

Op de afdelingen wordt het personeel, de Zorg Behandelinrichting Werkers (ZBIW-ers) door het koppel afdelingshoofd – behandelcoördinator aangestuurd, waarbij de behandelcoördinator één van de arts-assistenten of psychologen is.

Het multidisciplinaire team dat zich bezighoudt met de behandeling bestaat verder uit:
    • Consulent (arts of psycholoog)
    • Maatschappelijk werker
    • Sportleider
    • Crea-medewerker
Werkmodel
In de FOBA werken we volgens het zogenaamde 'bio-psychosociale model'. Dat gaat ervan uit dat biologische, psychologische en sociale factoren bijdragen aan het ontstaan van een ziekte en een crisis. We richten onze behandeling op beïnvloeding van deze factoren. Dit doen we ondermeer door:
• het verstrekken van medicatie
• het bieden van structuur - in de vorm van een dagprogramma –
• het voeren van gesprekken

Doelgroep
Vaak hebben onze patiënten een langdurige psychiatrische voorgeschiedenis, beginnend in de adolescentie. De psychiatrische voorgeschiedenis wordt veelal gekenmerkt door gedwongen opnames en onttrekking aan de zorg. De FOBA patiënten hebben vaak een laag opleidingsniveau en daardoor weinig kans op de arbeidsmarkt. Door hun levensstijl is hun sociale netwerk gemarginaliseerd.

Stoornissen
In diagnostisch opzicht worden in de FOBA vooral patiënten opgenomen met stoornissen in het psychotische spectrum: schizofrenie, schizoaffectieve stoornis, psychose NAO, tezamen goed voor ca 75%. De overige 25% worden gevormd door ernstige stemmingsstoornissen, aanpassingsstoornissen en autistiforme stoornissen. Als co-morbiditeit wordt bij ongeveer 70% misbruik van middelen gescoord. Bij ook ongeveer 70% van de patiënten wordt verder een persoonlijkheidsstoornis gediagnosticeerd of minimaal vermoed. Tot slot is ongeveer 5% van de patiënten verstandelijk gehandicapt.

Behandeling
De eerste fase
De behandeling richt zich in eerste instantie op het bezweren van de crisis die de reden voor aanmelding vormt. Dit heeft meestal een kortdurend karakter en is bedoeld om ernstige symptomen of zeer problematisch gedrag te bestrijden of te verminderen.
In vele gevallen is dwangbehandeling met medicatie noodzakelijk.
We hebben het dan over:

  •  
    • (dreigende) agressie vanuit een psychose (impulsdoorbraken),
    • regressief gedrag (dit kan zich uiten in zelfverwaarlozing)
    • suïcidaliteit
    • automutilatie
    • voedsel- en/of vochtweigering
In vele gevallen is dwangbehandeling met medicatie noodzakelijk.

De tweede fase
In deze fase is er meer zicht op het gedrag van de patiënt en zijn reactie op de structuur en de eventueel toegediende medicatie. De diagnose is gesteld en zowel het behandel- als begeleidingsplan worden hier zo goed als mogelijk op afgestemd. Deze fase duurt gemiddeld vier tot zes weken.

De derde fase
In deze laatste fase vindt verdere behandeling van de stoornis plaats. Het is belangrijk dat patiënten hun medicatie in (blijven) nemen. Daarnaast krijgt de patiënt handvatten om met zijn stoornis om te gaan. Het behandelteam ontwikkelt een begeleidingsplan dat rekening houdt met het gedragsrepertoire van de patiënt. Dit plan vormt een essentieel onderdeel van de overdracht naar de (keten)partner die de patiënt gaat ontvangen. De patiënten worden in deze fase voorbereid op hun terug- of doorplaatsing.

Differentiatie
De 7 paviljoens van de FOBA zijn onderling gedifferentieerd.

  •  
    • paviljoen 6 ofwel IZP (Intensieve Zorg Paviljoen) is het paviljoen waar patiënten worden geplaatst die wegens ernstige desintegratie in een individueel programma, dan wel in een uiterst kleine groep medepatiënten worden behandeld, maar ook patiënten die een ernstig beheersrisico vormen. Op dat paviljoen bevinden zich (als enige in de FOBA) zowel mannen als vrouwen.
    • De paviljoens 5, 4 en 2 zijn gewone inkomstenafdelingen, waar (mannelijke) patiënten worden opgenomen (vanuit andere PI’s of vanuit het IZP), die niet langer behoefte hebben aan sterke prikkelreductie dan wel niet langer een hoog beheersrisico vormen.
    • Paviljoen 3 is de chronische verblijfsafdeling van de FOBA, waar (mannelijke) patiënten worden geplaatst die, ondanks intensieve behandeling, niet op een zodanig niveau van functioneren komen, dat terugkeer naar een normale penitentiaire inrichting verantwoord is.
    • Paviljoen 1 is een stabilisatie afdeling voor patiënten waarbij de meest acute crisis bezworen is en die op grond van het Hofressort waaronder zij vallen niet naar de FSU in Rotterdam of Vught kunnen worden geplaatst.
    • Paviljoen 7 is het vrouwenpaviljoen.
    • Tot slot heeft de FOBA nog een activiteiten centrum, waar de fitnessruimte en de “Crea” zalen zijn gelokaliseerd, waar patiënten individueel of in groepsverband dagelijks gebruik van kunnen maken.
Forensische Schakel Units
Om als FOBA aan de toenemende vraag te kunnen voldoen en omdat er binnen de PIA geen mogelijkheden tot uitbreiding van de FOBA capaciteit bestond, werd in 2002 besloten de Forensische Schakel Units te ontwikkelen (FSU’s). De FSU’s (één in de Noordsingel in Rotterdam en één in Vught) zijn onderdelen van het FOBA systeem. De behandelcoördinator in de FSU is verantwoordelijk voor de (verdere) behandeling van de patiënten, de FOBA blijft verantwoordelijk voor de (logistieke) patiëntenstroom. Het behandelmilieu op de FSU’s is te vergelijken met dat van paviljoen 1 in de FOBA en gericht op stabilisatie en waar mogelijk psycho-educatie (voorlichting geven over de ziekte, leefregels en de noodzaak voor medicatie) van de patiënten.

Dagprogramma
Patiënten in de Foba wordt een veilige, voorspelbare structuur geboden. Dit wordt o.a. gedaan met een vast dagprogamma met een breed aanbod aan activiteiten. Het programma bestaat onder meer uit recreatie op de afdeling, luchten, individuele- en groepssport, creatieve activiteiten, kerkbezoek, individuele en groepsgesprekken. In het behandelplan is vastgelegd of en aan welke activiteiten patiënten deelnemen.

Singel
Toren de Singel huisvestte nog niet zo lang geleden tbs-ers met de naam Oostvaarderskliniek. Sinds vorig jaar is de Oostvaarderskliniek naar Almere verhuisd en kreeg de Singel een nieuwe bestemming. Vanwege de uitbreiding van de FOBA werd het een tweede FOBA-toren.

P.I. Amsterdam… en de organisatie
P.I. Amsterdam maakt deel uit van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), sector Gevangeniswezen (GW). DJI is een uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Justitie. Dat betekent dat het beleid dat op het ministerie wordt bedacht en vastgesteld, door ons zo correct mogelijk wordt uitgevoerd. Meer weten over DJI of het ministerie van Justitie? Kijk dan eens op www.dji.nl of www.justitie.nl.

P.I. Amsterdam… in het verleden
P.I. Amsterdam is in periode tussen 2000 en 2005 ontstaan uit PI De Stadspoort (De Weg, Havenstraat en Tafelbergweg) en PI Over-Amstel (De Schans, Het Veer, Schouw/Demersluis). Maar ook voor die tijd lag er al een rijke historie. Veel van die geschiedenis is vastgelegd in het boek  PI Over-Amstel 25 jaar. Vol met anekdotes, verhalen en foto’s en zeker de moeite waard om eens te bekijken.

Bijlmerbajes leent zich er voor om geheel en/of gedeeltelijk als een zgn. Extra Beveiligde Inrichting te worden ingericht. In tegenstelling tot eerdere berichten zal de p.i. Amsterdam, beter bekend als Bijlmerbajes, niet gesloten worden. In 2014 zou er in Zaandam een grote gevangenis van circa 1000 gedetineerden gereed moeten zijn, ter vervanging van de Bijlmerbajes maar zolang daar nog geen paal in de grond is geslagen er geen zekerheid is dat deze nog te bouwen gevangenis de plaats van de Bijlmerbajes gaat innemen. Helemaal omdat de gevangenis in Zaandam vanwege het dagelijkse verkeersinfarct, lees Coentunnel, slecht bereikbaar is, mede vanwege de ligging van de rechtbanken in Amsterdam, Schiphol en Haarlem.
 
Verder zou het niet onverstandig zijn te onderzoeken of de Bijlmerbajes de status van de E.B.I. (Extra Beveiligde Inrichting) kan krijgen met als voornaamste reden dat de meeste geruchtmakende rechtszaken in en om Amsterdam plaatsvinden en het voortdurend kostbare vervoer van zware criminelen zwaar op de begroting van het Gevangeniswezen drukt.
In de beginjaren dat de Bijlmerbajes open was had men in het voorgebouw de rechtercommissaris zitten zodat gedetineerden 'binnendoor' naar de RC konden.
In Amerika heeft men in het algemeen bij een gevangeniscomplex alles inpandig. Tot aan de rechtbank aan toe heeft men uit oogpunt van beveiliging, continuïteit, maar nog belangrijker, uit kostenoverwegingen alles zoveel mogelijk op elkaar afgestemd. 

Als de Bijlmerbajes een (gedeeltelijke) bestemming als E.B.I. zou krijgen en alles inpandig maakt dit tot een aanzienlijke kostenbesparing kan leiden, bovendien de veiligheid ten goede zal komen doordat er geen of weinig extra beveiligd vervoer hoeft plaats te vinden. Gezien de bouw, torens, en de gebouwelijke situatie is het zelfs mogelijk om een helikopter te laten landen, indien (een) gedetineerde(n) op die wijze vervoerd moet(en) worden. Door de rechtbank in de Bijlmerbajes te situeren i.p.v. in de bunker in Osdorp dit eveneens kostenbesparend werkt. Verder is het mogelijk om bijzonder transport 'onderlangs' te laten plaatsvinden.
Het hele gangenstelsel, onder de 'Kalverstraat' (centrale gang) wordt nog steeds gebruikt om bijzondere transporten met 'carroussel'-gedetineerden en FOBA-patiënten via dit gangenstelsel te laten plaatsvinden.

Klik hier voor een mooie bajesimpressie.