De Amsterdamse penose 1945 - 1990 PDF Afdrukken E-mailadres
Dossier - Witwassen
vrijdag 24 maart 2006 12:00
De Amsterdamse penose is roemrucht, kleurrijk en verdiend een plek in de misdaadgeschiedenis. ‘’Als je bijdehand was kreeg je gewoon een paar tikken.’’  ‘’Je wist al snel waar je aan toe was, of in het andere geval waar je kwam te liggen.’’ Zo maar een paar uitspraken uit een tijd dat geschillen en problemen nog op een vrij simpele maar effectieve manier werden opgelost. Crimesite ziet graag anecdotes tegemoet uit de tijd dat de bikkels nog met hun vuisten regeerden met hun typische Amsterdamse humor.


De smeerolie in de misdaadmachine was de onvervalste Amsterdamse humor, veel geïmiteerd zelden geëvenaard, aangevuld en gekoppeld aan mannen waar je beter een bakkie mee kon doen. Soms waren ze beter bekend door hun bijnamen, vaak afgeleid door in het oog springende lichaamskenmerken zoals de kleur haar, de (bloemkool)oren, mank lopen, grote neus, dikke buik, hazelip of pukkels. Op die manier werd het iemand wel makkelijk gemaakt om je een bijnaam voor de rest van je leven te geven. Toen het internationale misdaadgilde ontdekte dat Amsterdam errug gastvrij was kwamen daar bijnamen bij zoals de Chinees en de Turk. Niet te verwarren met het bekende chinese eten waar iedereen destijds 'OM' voor ging.

De oude penose die de code penal voornamelijk gestalte gaf door je het met hun soms knokige vuisten flink in te peperen. Recht voor zijn raap werd er korte metten gemaakt met mensen die zich niet aan de codes van de penose hielden. Niet de allerliefste jongens, wel recht door zee en een man een man was en een woord een woord. De humor lag op straat en niet zelden in het café of bij de hoeren.

Een tijd waarin de drugs lange tijd buiten de deur bleef. Met lede ogen zag de toenmalige penose het milieu veranderen toen de buitenlanders het rustige en vredige Nederland ontdekten. Een adequaat antwoord was er niet zo snel. De in feite gewone misdaad maakte plaats voor de harde en buitengewoon gewelddadige criminaliteit waar we in andere delen verder over doorgaan. In Amerika was het in feite niet anders en daar een eind maakte aan de maffia zoals die jarenlang, voornamelijk voor de Tweede Wereldoorlog, de lakens uitdeelde. Door de drugs kwam er daar, net als in Amsterdam, verdeeldheid en leidde er toe dat de eens zo bekende en illustere mannen met recht door de tijd werden ingehaald.

Kortom, de misdaad veranderde op een geheel eigen wijze. Meedogenloos onder invloed van andere culturen zoals m.n. de Chinese, Joegoslavische en Turkse criminelen en veel later de Russen om de hoek kwamen kijken. Maar ook de Amsterdamse penose zat niet stil en uiteindelijk eisten die hun deel op van de misdaadkoek. Net voor deze periode halen wij nog een aantal illustere en roemruchtige figuren uit de vergetelheid en plaatsen ze voor even op de Crimesite sokkel. Namen die bij veel mensen niets oproept maar bij sommigen wellicht herinneringen doen boven borrelen.

Een bikker die er rondliep was heette Rooie Nol. Tante Geert wist oraal wel raad met de slurf van mannen. En dan had je types als Schele Leen en Jan de Snor die stonden bekend als gokkers. Pistolen Henkie, Benny P., meesteroplichter en Rooie Jan in de Halve Maansteeg om er nog een aantal te noemen. Stille Piet was toen al actief in de hasj en het gokgebeuren.

Een zware jongen was Frits van de Wereld, ook wel de ‘Peetvader van de Zeedijk’ genoemd. Zwarte Joop was onlangs nog op de televisie te zien in Hoge bomen in de misdaad. Een man die in die tijd zijn gelijke niet kende en een charismatische uitstraling had waarvan je al meteen zag dat wat hij dacht ook waarmaakte. Dat zijn wil niet zelden wet was is menigeen in die tijd wel duidelijk geworden.

Andere namen die genoemd worden zijn eerder om andere zaken bekend en niet verward moeten worden met de penose. Omdat de Amsterdamse binnenstad niet alleen maar bekend stond vanwege de penose Crimesite vindt dat deze mannen in het eerste deel niet mogen ontbreken. Hoe er misschien ook over deze mensen werd gedacht, ze waren bikkels met karakter en bovendien niet zelden zeer succesvol. Onlosmakelijk verbonden aan dit stukje 'cultuur' en gebied om het beeld te completeren.
De wallen, in het buitenland beter bekend als het Red Light District had niet alleen een grote aantrekkingskracht op de hoerenlopers en de toeristen maar ook op de jeugd.

Niet zelden werden buurjongen en klasgenootjes gesignaleerd die stiekum naar de hoeren gingen. Een peeskamer met de bezoeker begluren en intussen ijverig de minuten tellen als er iemand binnen letterlijk en figuurlijk werd uitgekleed. En dan hoefde je niet al teveel vingers in de lucht steken want het duurde vaak niet veel langer dan strikt noodzakelijk was. Want business was business voor de toen al zakelijke meiden van plezier. Soms zag je types die niet al te snel weer naar buiten wilden vooraf nog even de hand aan zichzelf slaan.

Naar de hoeren gaan had soms wat weg van een ritueel. Het initiatief om iemand daar een prettige avond te bezorgen gaf wel eens aanleiding tot allerlei speculaties. Men vond het tijd dat je door een hoer werd ingewijd. Een van de hoeren stond bekend als de 'pijpleiding'. In het donker verwende ze haar klanten niet met haar mond, terwijl die gasten (vaak van het platteland) eens in de zoveel tijd met een pak geld de bloemetjes buiten zetten. Als ze eens flink gepiept werden, dachten ze, met een lege portefeuille de deur uit liepen en de washand vol was.

Dan was daar nog ondernemer en zakenman Henk de Vries, o.a. liefhebber van Engelse bulldogs en het niet verwonderlijk was dat hij zijn succesvolle zaken de Bulldog noemde. Zoon van Rinus en Kitty en kleinzoon van Tante Mien Vet de Vries. Die woonde op de Zeedijk op de hoek van de Kolk in het bovenhuis. Henk was ook familie van Joop Boendermaker de Vries, de vroegere eigenaar van de Kings Club. Het verhaal deed toen de ronde dat Joop bezig was een museum op de Zeedijk in te richten waarin oude bekende buurtbewoners en ook de penose een plaats kregen. Benieuwd of dat toen nog gebeurd is. Heb je meer informatie over al deze mensen dan wil Crimesite kijken of daar nog een follow-up over te maken is. Misschien dat wij nog eens pandje gaan kopen om dat idee alsnog vorm en inhoud te geven.

Bekende families op en rond de Zeedijk waren de familie Vet, de Wagenaars (Vette Lap), Joop en Willem Wagenaar en de familie van de Velde, die woonden op de hoek van de Nieuwmarkt, verder daar tussen in het ooit beroemde café van een van de eerste motorrijdsters Bet van Beeren met haar café ‘’Het Mandje’’. Dan mag natuurlijk Haring Arie niet ontbreken en dierenvriend bij uitstek Pistolen Paul Wilking.

Tot zover Crimesite geschiedenis van de penose. Ken jij zo’n bikkel uit de periode van de kouwe oorlog. Heb jij zelf mooie ervaringen uit die periode, of gehoord van de zware jongens zelf, aarzel niet en laat het Crimesite weten. Deel twee is qua inhoud nog niet bekend want we zijn in onderhandeling met een echte real deal bikkel, die gezien zijn leeftijd en het verleden veel, zoniet alles heeft meegemaakt. Misschien dat hij een van de volgende delen voor zijn rekening neemt. En als dat gebeurt het een absolute HIT wordt.


Lees hier het artikel De mythe van de onschuldige penoze vermoord